Հղիության ընթացքում ընկերքը (պլացենտա) հանդիսանում է պտղի կյանքի կարևոր օղակը՝ ապահովելով թթվածնով և սննդարար նյութերով հարուստ արյուն։ Նորմալ պայմաններում ընկերքը տեղակայվում է արգանդի վերին կամ կողմնային մասերում։ Սակայն որոշ դեպքերում այն կարող է ամրանալ արգանդի վզիկի (ցերվիքսի) մերձակա հատվածում՝ առաջացնելով այսպես կոչված ցածրադիր ընկերք։ Այս վիճակը բժշկական լեզվով կոչվում է placenta previa։

Ի՞նչ է ցածրադիր ընկերքը

Ցածրադիր ընկերքը այն վիճակն է, երբ ընկերքը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն փակում է արգանդի վզիկի ներքին բացվածքը՝ ճանապարհը, որով պետք է դուրս գա պտուղը ծննդաբերության ժամանակ։ Կախված ծածկման աստիճանից՝ տարբերում են՝

• Լրիվ ցածրադիր ընկերք – ընկերքը ամբողջությամբ փակում է արգանդի վզիկը։
• Մասնակի ցածրադիր ընկերք – ընկերքը ծածկում է միայն մի մասը։
• Սահմանային (միջին) ցածրադիր ընկերք – ընկերքը մոտ է վզիկին, բայց չի ծածկում այն։
• Ցածր տեղակայված ընկերք – ընկերքը գտնվում է վզիկից մինչև 2 սմ հեռավորության վրա։

Ինչո՞ւ է առաջանում ցածրադիր ընկերք

Ցածրադիր ընկերքի առաջացման հստակ պատճառները միշտ չէ, որ հայտնի են, սակայն որոշ ռիսկային գործոններ ընդգրկում են՝

• Նախորդ կեսարյան հատում կամ արգանդի վիրահատություն
• Բազմաթիվ հղիություններ կամ ծննդաբերություններ
• Նկատելի մեծ ընկերք
• Ծխախոտի օգտագործում հղիության ընթացքում
• Բազմապտղային հղիություն (երկվորյակներ և այլն)

Որո՞նք են ցածրադիր ընկերքի ախտանշանները

Ցածրադիր ընկերքի ամենահատկանշական ախտանիշը անցավ, վառ կարմիր արյունահոսությունն է հղիության երկրորդ կամ երրորդ եռամսյակում։ Արյունահոսությունը կարող է սկսվել հանկարծակի և առանց որևէ նախազգուշացման։ Որոշ կանանց մոտ հնարավոր են նաև կծկումներ կամ ցավեր  որովայնի ստորին մասում:

Ինչպե՞ս է դա ախտորոշվում

Ցածրադիր ընկերքը սովորաբար հայտնաբերվում է պլանային ուլտրաձայնային (ՈւՁՀ) հետազոտության ժամանակ։ Առավել ճշգրիտ պատկեր կարելի է ստանալ վագինալ ՈւՁՀ-ով:

Ինչպիսի՞ ռիսկեր է այն ներկայացնում

Ցածրադիր ընկերքը կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ՝

• Վաղաժամ ծննդաբերություն
• Կենսական վտանգ մայրիկի և պտղի համար՝ ուժեղ արյունահոսության դեպքում
• Արյան քանակի կորստի հետ կապված բարդություններ
• Անհրաժեշտություն՝ կեսարյան հատման

Ինչպիսի՞ վարքագիծ է պահանջվում

Բուժման ռազմավարությունն ընտրվում է կախված ընկերքի դիրքից, արյունահոսության առկայությունից և հղիության ժամկետից։ Ընդհանուր մոտեցումներն են՝

• Հսկողություն և անկողնային ռեժիմ՝ եթե արյունահոսություն կա, բայց այն վերահսկելի է։
• Հոսպիտալացում՝ եթե արյունահոսությունն աճում է կամ կրկնվում։
• Կեսարյան հատում՝ երբ ընկերքը ծածկում է վզիկը և բնական ծննդաբերությունը վտանգավոր է։

Հնարավո՞ր է, որ ընկերքը բարձրանա

Հղիության վաղ փուլերում (մինչև 20-րդ շաբաթը) հայտնաբերված ցածրադիր ընկերքը միշտ չէ, որ պահպանվում է։ Արգանդը աճելուն զուգընթաց՝ ընկերքը կարող է բարձրանալ, և այս վիճակը ինքնուրույն լուծվում է։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է պարբերաբար ՈւՁՀ վերահսկում՝ վերջնական դիրքը գնահատելու համար։ 

Ցածրադիր ընկերքը հղիության ժամանակ կարող է առաջացնել լուրջ բարդություններ, սակայն ժամանակին ախտորոշումը, պատշաճ հսկողությունը և բժշկական ճիշտ միջամտությունը զգալիորեն նվազեցնում են վտանգները։ Հղի կանանց խորհուրդ է տրվում պարբերաբար անցնել ՈւՁՀ, ուշադրություն դարձնել արյունահոսություններին և հետևել բժշկի բոլոր ցուցումներին՝ ապահով և անվտանգ հղիության ընթացքի համար։