Առաջին բուժօգնություն՝ հրազենային վնասվածքի դեպքում

Առաջին բուժօգնություն՝ հրազենային վնասվածքի դեպքում  
Առաջին բուժօգնություն ցուցաբերելու համար դուք պետք է.  
  • ճիշտ գնահատեք վնասվածքի բնույթն ու ծանրությունը, 
  • իմանալով վնասվածքի բնույթը՝ ճիշտ գործողություններ կատարեք՝ առաջին բուժօգնություն ցուցաբերելու համար:

Փամփուշտը, թափանցելով մարմնի մեջ, վնաս է պատճառում: Այս վնասվածքները որոշակի տարբերություններ ունեն մարմնի այլ վնասվածքներից, որոնք պետք է հաշվի առնել առաջին բուժօգնություն ցուցաբերելիս: Նախ, վերքերը սովորաբար խորն են, և վնասող առարկան հաճախ մնում է մարմնի ներսում: Երկրորդ, վերքը հաճախ աղտոտվում է հյուսվածքի, ոսկորների բեկորներով: Հրազենային վնասվածքի այս հատկությունները պետք է հաշվի առնվեն տուժածին առաջին բուժօգնություն ցուցաբերելիս: Վնասվածքի լրջությունը պետք է գնահատել ըստ վնասվածքի տեղի ու տեսակի, տուժածի վարքի և այլ նշանների։ 

Ընթերցեք նաև՝  Առաջին օգնություն՝ վերջույթների կոտրվածքների դեպքում  

Անատոմիայի հիմունքներ  

Ներքին օրգանները տեղակայված են խոռոչներում (կրծքավանդակը և որովայնը): Կրծքավանդակի խոռոչի օրգանները պաշտպանված են կողերի շրջանակով: Հետևաբար, կրծքավանդակի վնասվածքները հաճախ բարդանում են կողերի կոտրվածքներով: Կրծքավանդակի օրգանները ներառում են սիրտը և թոքերը: Որովայնի խոռոչի օրգանները ներառում են լյարդը, երիկամները, ստամոքսը, աղիները և այլն: Օրգաններին արյուն են մատակարարում խոշոր զարկերակները: Հետևաբար, ներքին վնասվածքները գրեթե միշտ ուղեկցվում են առատ արյան կորստով և հեմորագիկ ցնցմամբ: Խոշոր զարկերակները նույնպես մատակարարում են արյունը դեպի գլուխ, ոտքեր և ձեռքեր: Վերջույթներ տանող զարկերակների պրոյեկցիան ազդրի և ուսի ներքին կողմի երկայնքով է: Դեպի գլուխ տանող քներակ զարկերակները բաժանվում են մեծ թվով փոքր անոթների, ուստի դեմքի վնասվածքները հաճախ ուղեկցվում են արյան մեծ կորստով: Դեմքի արյունահոսող վերքերը սեղմվում են ստերիլ շվաբրով: Գանգի վերքերը պարզապես ծածկվում են ստերիլ անձեռոցիկներով: 

Վերջույթների վնասվածքներ  

Առաջին բանը, որ պետք է որոնել վնասված վերջույթներին առաջին օգնություն ցուցաբերելիս` արյունահոսության առկայությունն է: Երբ ազդրի կամ ուսի զարկերակները վնասվում են, արյան կորստից մահը կարող է վրա հասնել վայրկյանների ընթացքում: Այսպիսով, ձեռքի վերքով (և զարկերակի վնասմամբ) արյան կորստից մահը կարող է տեղի ունենալ 90 վայրկյանում, իսկ գիտակցության կորուստը՝ 15 վայրկյանում: Մենք որոշում ենք երակային արյունահոսությունը կամ զարկերակային արյունահոսությունը՝ ըստ արյան գույնի։ Երակային արյունը մուգ է, իսկ զարկերակային արյունը կարմիր է և ինտենսիվորեն դուրս է մղվում վերքից (վերքից արյան աղբյուր): Արյունահոսությունը դադարեցվում է ճնշման վիրակապով, լարանով (ժգուտ) կամ վերքի թամպոնադով: Երբ լարան է կիրառվում, երակային արյունահոսությունը դադարում է վերքի տակ, իսկ զարկերակային արյունահոսությունը՝ վերքից վերև։ Խորհուրդ չի տրվում լարան (ժգուտ) կիրառել ավելի քան երկու ժամ: Այս ժամանակը պետք է բավարար լինի տուժածին բժշկական հաստատություն հասցնելու համար: Երակային արյունահոսության համար ցանկալի է կիրառել սեղմող վիրակապ, այլ ոչ թե լարան (ժգուտ)։ Վերքի վրա կիրառվում է ճնշող վիրակապ: Վերջույթների վերքերի համար վերքերի տամպոնադը հազվադեպ է կատարվում: Վերքի տամպոնադի համար վերքը ստերիլ վիրակապով սերտորեն կապելու համար կարող եք օգտագործել երկար ու նեղ առարկա: Վերջույթների զարկերակները դուրս են գալիս ազդրի և ուսի ներքին կողմի վրա։ Առատ արյան կորստի հետևանքով զարգանում է հեմոռագիկ ցնցում: Ցավը կարող է այնքան ուժեղ լինել, որ կարող է ցավային ցնցում առաջացնել:  
Համառոտ՝ արյան կորստի հակացնցումային միջոցառումների մասին. արյունահոսության անհապաղ վերահսկողություն  
  • Տուժողին տալ մարմնի այնպիսի դիրք, որի դեպքում վերջույթները մի փոքր կբարձրացվեն: 
  • Արյան պակասի անհապաղ լրացում արյան փոխարինման լուծույթներով: 
  • Հակացնցումային միջոցներ, ցավազրկողներ 
  • Ջերմության ապահովում 
  • Շտապ օգնության կանչ
Երկրորդը ոսկորների հնարավոր կոտրվածքներն են: Կոտրվածքների դեպքում վերջույթը պետք է անշարժացնել: Ավելի լավ է ընդհանրապես չփորձել տեղաշարժել վերջույթը, քանի որ կոտրված ոսկորները ունեն սուր եզրեր, որոնք կարող են վնասել անոթները, կապաններն ու մկանները: Վերքը պետք է ծածկել ստերիլ վիրակապով: Գլխի հրազենային վնասվածքը միշտ չէ, որ հանգեցնում է ակնթարթային մահվան: Վիրավորների մոտ 15% -ը ողջ է մնում: Դեմքի վնասվածքները սովորաբար ուղեկցվում են արյան առատությամբ` գանգի՝ դեմքին տեղակայված անոթների մեծ քանակի պատճառով: Գլխի վնասվածքը ենթադրում է  ուղեղի ցնցում: Տուժածը կարող է կորցնել գիտակցությունը ցնցումների պատճառով և կյանքի նշաններ ցույց չտալ, բայց ուղեղը կարող է չվնասվել: Գլխի շրջանում հրազենային վնասվածքի առկայության դեպքում տուժածին պառկեցնում են հորիզոնական դիրքով, ապահովում են հանգիստ։ Ավելի լավ է չդիպչել գլխի վերքին (բացառությամբ դեմքի վնասվածքների), ծածկել ստերիլ անձեռոցիկով և անմիջապես շտապ օգնություն կանչել: Եթե շնչառությունն ու սրտի աշխատանքը դադարում են, անհրաժեշտ է արհեստական շնչառություն և սրտի մերսում անել: Դեմքի վերքերի առատ արյունահոսության դեպքում անհրաժեշտ է ստերիլ շվաբրով սեղմել վերքը: Փոխադրումը խորհուրդ չի տրվում կամ կատարվում է բոլոր նախազգուշական միջոցներով հանդերձ։ Ողնաշարի վնասվածքների դեպքում կարող է լինել գիտակցության կարճաժամկետ կորուստ: Տուժողին անշարժացնում են։ Արյունահոսության համար կիրառվում է վիրակապ: Գլխի և ողնաշարի վնասվածքների դեպքում առաջին օգնությունը սահմանափակվում է տուժողին անշարժացնելով և հնարավոր արյունահոսությունը դադարեցնելով: Շնչառության դադարեցման և սրտի կանգի դեպքում կատարվում են կրծքավանդակի սեղմումներ և արհեստական շնչառություն: Ինքնափոխադրումը խորհուրդ չի տրվում: 
 
Պարանոցի վերքեր  
Կարող է բարդություն առաջանալ կոկորդի և ողնաշարի վնասվածքով, քներակ զարկերակների վնասմամբ: Առաջին դեպքում տուժողին անշարժացնում են, իսկ երկրորդ դեպքում անմիջապես դադարեցնում արյունահոսությունը։ Քներակային զարկերակի վնասվածքի արյան կորստից մահը կարող է առաջանալ 10-12 վայրկյանում: Զարկերակը սեղմվում է մատներով, իսկ վերքն անմիջապես ամուր սեղմվում է ստերիլ վիրակապով: Կատարվում է զգույշ փոխադրում:  
 
Կրծքավանդակի և որովայնի վիրավորում  
Մարդու  բոլոր օրգանները բաժանված են երեք բաժնի` թոքամզային (պլևրայի) խոռոչ, որովայնի խոռոչ և կոնքի օրգաններ: Պլևրայի խոռոչի օրգանները բաժանվում են որովայնի խոռոչի  օրգաններից՝ թաղանթով, իսկ որովայնի օրգանները պերիտոնեով են բաժանվում կոնքի օրգաններից: Երբ ներքին օրգանները վիրավորվում են, արյունը միշտ չէ, որ թափվում է, բայց կուտակվում է այս խոռոչներում: Հետևաբար, միշտ չէ, որ հեշտ է դատել, թե արդյո՞ք խոշոր զարկերակները և երակները ազդում են նման վնասվածքների վրա: Դադարեցնել արյունահոսությունը դժվար է: Պլևրայի խոռոչի օրգանների վնասվածքները կարող են բարդանալ ներքին արյունահոսությամբ, պնևմոթորաքսով, հեմոթորաքսով կամ պնևմոհեմոթորաքսով:
Պնևմոթորաքս՝ օդի մուտքը վերքի բացվածքով դեպի պլևրալային խոռոչ: Դա տեղի է ունենում կրծքավանդակի՝ դանակով և հրազենային վնասվածքների, ինչպես նաև կողերի բաց կոտրվածքների դեպքում։ Կրծքավանդակի ծավալը սահմանափակ է: Երբ օդը տեղ է հասնում, դա խանգարում է շնչառությանը և սրտի աշխատանքին, քանի որ այն զբաղեցնում է այդ օրգանիզմների օգտագործած ծավալը: Հեմոթորաքս՝ պլևրայի խոռոչ մտնող արյուն: Դա տեղի է ունենում կրծքավանդակի՝ դանակով և հրազենային վնասվածքների, ինչպես նաև կողերի բաց կոտրվածքների դեպքում: Կրծքավանդակի ծավալը սահմանափակ է: Արյունը, տեղ հասնելով, խանգարում է շնչառությանը և սրտի աշխատանքին, քանի որ այն զբաղեցնում է այդ օրգանիզմների օգտագործած ծավալը: Պնևմոհեմոթորաքս՝ պլևրայի խոռոչ մտնող և՛ օդ, և՛ արյուն։ Որպեսզի օդը չկարողանա պլևրայի խոռոչ մտնել, պետք է վերքին հերմետիկ վիրակապ դնել. շղարշ անձեռոցիկ, որին քսած է բորային քսուք կամ վազելին, պոլիէթիլենից մի կտոր, իսկ ծայրահեղ դեպքում` ամուր սեղմել վերքը ափով։ Տուժողը պետք է մնա կիսանստած վիճակում: Դադարեցնել արյունահոսությունը  դժվար է: Փոխադրումը պետք է իրականացնել շատ զգույշ։ Եթե սրտի շրջանում վերք կա, ենթադրվում է ամենավատը: Արտաքին նշանները, ինչպիսիք են տուժածի վիճակի արագ (ակնթարթային) վատթարացումը, գունատ դեմքը և գիտակցության արագ կորուստը նախանշում են սրտի վերքի առկայությունը։ Պետք է նշել, որ սրտի սուր անբավարարությունից (սրտի վերքից) մահը միշտ չէ, որ տեղի է ունենում: Երբեմն տեղի է ունենում մարմնի գործունեության աստիճանական ոչնչացում՝ պերիկարդը արյունով լցնելու հետևանքով և, որպես արդյունք, սրտի աշխատանքի դժվարություն։ Նման դեպքերում օգնությունը պետք է տրամադրվի մասնագետի կողմից (պերիկարդի ջրահեռացում, սրտի վերքի կարում)։ Պերիկարդը այն խոռոչն է, որում գտնվում է սիրտը: Եթե սիրտը վնասված է, արյունը կարող է մտնել այս խոռոչ և սեղմել սիրտը՝ խանգարելով դրա բնականոն գործունեությանը: 
 
Որովայնի օրգանների վնասվածքներ 
Որովայնի օրգանների վնասվածքների դեպքում տուժածն ընդունում է կիսանստած վիճակ, կատարվում է վերքի վարակի կանխարգելում, ուժեղ արյունահոսության դեպքում՝ հակաշոկային թերապիա: 
Վերքի վարակի կանխարգելում 
  • Ախտահանեք վերքի եզրերը  
  • Կիրառեք ստերիլ անձեռոցիկ 
Փոքր կոնքի օրգանների վնասվածքներ  
Փոքր կոնքի օրգանների վնասվածքները կարող են բարդանալ կոնքի ոսկորների կոտրվածքների, զարկերակների և երակների պատռվածքով և նյարդերի վնասմամբ: Կոնքի շրջանի վնասվածքների դեպքում իրականացվում են հակացնցումային միջոցառումներ և վերքի վարակի կանխարգելում: 
Կոնքի ոսկորների և ազդրի հոդի կոտրվածքների դեպքում տուժածին անշարժացնում են, զգույշ փոխադրում:  
 
Օգտակար խորհուրդներ  
Առաջին օգնություն ցուցաբերելիս միշտ անհրաժեշտ է վիրակապելու միջոց: Եթե բացակայում է, ստիպված եք օգտագործել թաշկինակ, հագուստի կտորներ, բայց եթե ատրճանակ պահելու տեղ եք գտնում։ Մեքենայում, ինչպես նաև տանը անհրաժեշտ է ունենալ առաջին օգնության հավաքածու: Արյան կորստի համար ամենաանհրաժեշտ բանը արյան փոխարինման լուծույթներն են, որոնք դեղատներում վաճառվում են առանց դեղատոմսի, ներերակային ներարկման ապարատի հետ միասին: Մի՛ մոռացեք, որ շտապ օգնություն զանգահարելիս որոշ խորհուրդներ կարելի է ստանալ հեռախոսով: Ավելի լավ է, եթե շտապ օգնություն կանչելու պահին ճիշտ եք որոշել վնասվածքն ու տուժածի վիճակը: Հիշեք, որ երբեմն պատահում է, որ տուժածը չի կարողանում փրկվել այն պատճառով, որ շտապ օգնության հաղորդագրության հիման վրա օպերատորը մեկ այլ պրոֆիլի բժշկի է ուղղորդել վթարի վայր: Որոշ դեպքերում նախընտրելի է տուժածի  տեղափոխումը հիվանդանոց (ավելի արագ): Քաղաքային հիվանդանոցները հերթով հերթապահում են: Հերթապահ հիվանդանոցի հասցեն կարելի է ձեռք բերել շտապ օգնություն զանգահարելով: Դիսպետչերը կարող է նախազգուշացնել հիվանդանոցի շտապ օգնության սենյակին, որտեղ դուք մտադիր եք վիրավորին տեղափոխել, որպեսզի բժշկական անձնակազմը պատրաստվի  ընդունելուն:
 
Գրիպը քրոնիկ հիվանդությունների ժամանակ

Գրիպը քրոնիկ հիվանդությունների ժամանակ

Գրիպի ֆոնի վրա գրեթե ցանկացած քրոնիկ հիվանդություն ակտիվանում է՝ վատթարացնելով անձի առողջական վիճակը, որը կարող է հանգեցնել մինչև իսկ մահվան

Հարբեցողություն

Հարբեցողություն

Ալկոհոլի անվտանգ չափաբաժնի մասին ուսումնասիրությունները վկայում են, որ ֆիզիոլոգիայի տեսանկյունից այն գոյություն չունի: Սակայն հարկ է նշել, որ ալկոհոլն ազդում է նաև հոգեվիճակի վրա

Սրտի հիվանդությունները մեծացնում են դեմենցիայի առաջացման վտանգը

Սրտի հիվանդությունները մեծացնում են դեմենցիայի առաջացման վտանգը

Ձախ նախասրտի կառուցվածքային փոփոխությունները մեծացնում են դեմենցիայի առաջացման հավանականությունը, նույնիսկ եթե հիվանդները չունեն սրտի գործառույթի խանգարումներ

Վտանգավոր պահածոներ

Վտանգավոր պահածոներ

 Ինչո՞ւ խորհուրդ չի տրվում տնային պայմաններում պահածոյացնել միսը, ոլոռը և եգիպտացորենը