Էնդոմետրիոզը քրոնիկ գինեկոլոգիական հիվանդություն է, որի դեպքում էնդոմետրիումին (արգանդի լորձաթաղանթին) նման հյուսվածք հայտնաբերվում է արգանդի խոռոչից դուրս՝ առավել հաճախ ձվարաններում, պերիտոնեումում, Դուգլասյան տարածքում և երբեմն՝ խոր ինֆիլտրատիվ ձևով փոքր կոնքի այլ օրգաններում։Հիվանդությունը բնութագրվում է էստրոգեն-կախյալ ակտիվությամբ, քրոնիկ բորբոքային գործընթացով և հաճախ՝ ցավային համախտանիշով ու անպտղությամբ։

Էնդոմետրիոզի ազդեցությունը վերարտադրողական ֆունկցիայի վրա

Էնդոմետրիոզը համարվում է կանանց անպտղության ամենատարածված պատճառներից մեկը։ Տարբեր ուսումնասիրությունների համաձայն՝ անպտղություն ունեցող կանանց մոտ մինչև 30–50%-ի դեպքում հայտնաբերվում է էնդոմետրիոզ։

Վերարտադրողական ֆունկցիայի խանգարման հիմնական մեխանիզմները՝

Անատոմիական խանգարումներ

• Կպումներ փոքր կոնքում
• Ֆալոպյան փողերի անցանելիության խանգարում
• Ձվարանների էնդոմետրիոմաներ 

Այս փոփոխությունները կարող են խոչընդոտել ձվաբջջի և սպերմատոզոիդի հանդիպմանը։

Օվուլացիայի և ձվարանային պաշարի նվազում

Ձվարանների էնդոմետրիոմաները և կրկնակի վիրահատությունները կարող են նվազեցնել ձվարանային ռեզերվը (AMH ցուցանիշի նվազում)։

Բորբոքային միջավայր

Փոքր կոնքում առկա քրոնիկ բորբոքումը փոխում է պերիտոնեալ հեղուկի բաղադրությունը, ազդում գամետների որակի և բեղմնավորման գործընթացի վրա։

Իմպլանտացիայի խանգարում

Էնդոմետրիումի ընկալունակության փոփոխությունները կարող են խոչընդոտել սաղմի իմպլանտացիային նույնիսկ հաջող բեղմնավորման դեպքում։

Կլինիկական դրսևորումներ

• Դիսմենորեա (ցավոտ դաշտան)
• Քրոնիկ փոքր կոնքի ցավ
• Դիսպարեունիա
• Անպտղություն
• Երբեմն՝ ասիմպտոմատիկ ընթացք

Կարևոր է նշել, որ ցավի ինտենսիվությունը միշտ չէ, որ համընկնում է հիվանդության տարածվածության աստիճանին։

Ախտորոշումը հիմնվում է՝

• Կլինիկական գանգատների
• Գինեկոլոգիական զննման
• Փոքր կոնքի ուլտրաձայնային հետազոտության
• Անհրաժեշտության դեպքում՝ ՄՌՏ
• Ոսկե ստանդարտ՝ լապարոսկոպիա (միաժամանակ ախտորոշիչ և բուժական միջամտություն)

Բուժման մոտեցումներ՝ վերարտադրողական նպատակներով

Բուժման ռազմավարությունը կախված է կնոջ տարիքից, ախտանշաններից, հիվանդության փուլից և հղիության պլանավորումից։

 Պահպանողական (հորմոնալ) բուժում

Օգտագործվում է ցավի վերահսկման համար, սակայն հղիություն պլանավորող կանանց մոտ երկարաժամկետ հորմոնալ ճնշումը նպատակահարմար չէ։

 Վիրաբուժական բուժում

Լապարոսկոպիկ էքսցիզիան կամ աբլացիան կարող է բարելավել բնական հղիության հավանականությունը՝ հատկապես I–II փուլերում։

Միևնույն ժամանակ անհրաժեշտ է զգուշավորություն ձվարանային հյուսվածքի պահպանման հարցում։

Օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաներ

Ծանր փուլերում կամ երկարատև անպտղության դեպքում կիրառվում է ԱՄԲ, որը հաճախ առավել արդյունավետ ռազմավարություն է, հատկապես՝ III–IV փուլերի դեպքում։

Հղիության ելքերը էնդոմետրիոզի դեպքում

Էնդոմետրիոզ ունեցող կանանց մոտ կարող է բարձր լինել՝

• Վաղ վիժման ռիսկը
• Պլացենտացիայի որոշ խանգարումների հավանականությունը

Այդ պատճառով հղիությունը պահանջում է անհատական հսկողություն։

Էնդոմետրիոզը քրոնիկ, հաճախ առաջադիմող հիվանդություն է, որը կարող է էապես ազդել կնոջ վերարտադրողական ներուժի վրա։ Վաղ ախտորոշումը, անհատականացված բուժման պլանը և ժամանակին ընտրված վերարտադրողական ռազմավարությունը թույլ են տալիս զգալիորեն բարձրացնել հղիության հավանականությունը և պահպանել կյանքի որակը։