Ի՞նչ է HLA համակարգը

HLA համակարգը մարդու իմունային համակարգի գենետիկ հիմքն է, որը մասնակցում է «սեփական» և «օտար» բջիջների ճանաչմանը։ HLA գեներն ունեն բարձր պոլիմորֆիզմ և կոդավորվում են 6-րդ քրոմոսոմում տեղակայված գեներով։Հղիության ընթացքում HLA համակարգը կարևոր դեր ունի մոր և զարգացող պտղի միջև իմունաբանական հավասարակշռության պահպանման գործում։

HLA համակարգի դերը նորմալ հղիության ընթացքում

Պտուղը մոր օրգանիզմի համար գենետիկորեն կիսով չափ օտար է, քանի որ կրում է նաև հոր գենետիկ նյութը։ Նորմալ հղիության դեպքում մոր իմունային համակարգը չի մերժում պտղին, այլ ձևավորում է իմունաբանական հանդուրժողականություն։

Այս գործընթացում առանցքային դեր ունեն՝

• պլացենտան
• տրոֆոբլաստ բջիջները
• և դրանց կողմից արտահայտվող հատուկ HLA մոլեկուլները

Տրոֆոբլաստի HLA արտահայտման առանձնահատկությունները

Տրոֆոբլաստ բջիջները չեն արտահայտում դասական HLA-A և HLA-B հակագենները, ինչը պաշտպանում է պտուղը մոր ցիտոտոքսիկ T-լիմֆոցիտների հարձակումից։

Փոխարենը արտահայտվում են՝

• HLA-G
• HLA-E
• HLA-C

Այս ոչ դասական HLA մոլեկուլները նպաստում են մոր NK-բջիջների ակտիվության վերահսկմանը և իմպլանտացիայի կայունացմանը։

HLA համատեղելիությունը ամուսինների միջև և հղիության խնդիրները

Որոշ գիտական ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ ամուսինների միջև բարձր HLA համատեղելիությունը կարող է կապված լինել հետևյալ խնդիրների հետ՝

• կրկնվող ինքնաբուխ վիժումներ
• իմպլանտացիայի խանգարումներ
• ԱՄԲ (IVF) ծրագրերում անհաջող փորձեր

Բացատրությունն այն է, որ իմունային համակարգը բավարար չափով չի ակտիվացնում պաշտպանական մեխանիզմները, որոնք նպաստում են հղիության պահպանմանը։

HLA և կրկնվող վիժումներ

Կրկնվող վիժումների (≥2–3) դեպքում HLA համատեղելիության գնահատումը կարող է դիտարկվել որպես լրացուցիչ հետազոտություն, հատկապես երբ բացառված են՝

• քրոմոսոմային շեղումները
• հորմոնալ խանգարումները
• անատոմիական և վարակային պատճառները

Սակայն պետք է ընդգծել, որ HLA համատեղելիությունը ոչ միշտ է պատճառահետևանքային գործոն։

HLA համատեղելիություն և իմպլանտացիա

Իմպլանտացիայի հաջողությունը կախված է իմունային բարդ փոխազդեցություններից։

HLA համակարգի խանգարումները կարող են ազդել՝

• տրոֆոբլաստի ներխուժման խորության վրա
• էնդոմետրիումի ընդունելիության վրա
• պլացենտացիայի ձևավորման վրա

Այս գործոնները կարևոր են հատկապես ԱՄԲ ծրագրերում։

Երբ է խորհուրդ տրվում HLA թեստավորում գինեկոլոգիայում

HLA հետազոտությունը կարող է խորհուրդ տրվել՝

• կրկնվող անհաջող ԱՄԲ փորձերի դեպքում
• անբացատրելի անպտղության ժամանակ
• կրկնվող վաղ վիժումների պատմություն ունեցող զույգերին

Հետազոտությունը պետք է իրականացվի վերարտադրողական բժշկի կամ գինեկոլոգ-իմունոլոգի ցուցումով։

HLA թեստավորման սահմանափակումները

• Չկան միանշանակ սահմանված «նորմալ» կամ «ախտաբանական» համատեղելիության շեմեր
• Բոլոր միջազգային ուղեցույցները չեն ներառում HLA թեստավորումը որպես պարտադիր հետազոտություն
• Արդյունքները պետք է գնահատվեն համակցված այլ կլինիկական տվյալների հետ

HLA համակարգը կարևոր դեր ունի հղիության իմունաբանական ապահովման մեջ։ Սակայն HLA համատեղելիության գնահատումը գինեկոլոգիայում պետք է իրականացվի խիստ ընտրովի և անհատական մոտեցմամբ, քանի որ այն ինքնուրույն չի կարող հանդիսանալ ախտորոշման կամ բուժման հիմք։